Strona główna / Artykuły ślubne i weselne

W polskiej tradycji ludowej poza funkcjami świadkowej i świadka, niezwykle istotna była rola starostów ? starościny weselnej i starosty.

Rola starościny (baby weselnej) była jedną z najważniejszych osób zaangażowanych w proces przygotowania wesela i jego ostateczny przebieg. Powierzenie kobiecie roli starościny było równoznaczne z przekazaniem wyrazów szacunku i uznania dla danej osoby, a także pokazywało jak ważną rolę w społeczności wiejskiej pełni wybrana. Starościna była wybierana przeważnie spośród najbliższych krewnych Młodej Pary, albo spośród grona osób będących w przyjaźni z ich rodzinami. Tradycyjnie, nigdy nie odmawiano przyjęcia roli swaszki (starościny), podobnie jak nie odmawiano przyjęcia roli starosty ? pomimo znacznych wydatków związanych z pełnieniem tej funkcji.

Pierwszym zadaniem starościny było upieczenie kołacza weselnego: dużego, okrągłego chleba, bogato zdobionego na wierzchu. Był on wyrabiany z najlepszej mąki pszennej, z dodatkiem mleka oraz całych jaj. Jego wierzch był zdobiony elementami wykonanymi z ciasta ? często o symbolicznym znaczeniu, jak np. małe ptaszki, kłosy zbóż itp. Rozdzielenie kołacza pomiędzy wszystkich uczestników weseliska było sygnałem zakończenia części obrzędowej zaślubin.

Do zadań starościny należało także wyrobienie tzw. szyszek (bułek pieczonych razem z kołaczem), którymi były obdarowywane spotkane po drodze do kościoła dzieci, a także którymi obsypywano Pannę Młoda przed wejściem do kościoła. Rytuał ten miał zapewnić dziewczynie dorodne i zdrowe potomstwo.

W zależności od regionu - na głowę Panny Młodej nakładała wieniec albo matka, albo właśnie starościna. W czasie tych przygotowań Pan Młody gościł w domu starościny na tzw. swaszczynach ? czyli uczcie wydawanej przez nią dla niego i jego ?świty? (drużbów, swatów itp.). Starościna w niektórych regionach Polski wręczała także pierścionki (obrączki) w kościele, a także przewodziła oczepinom Panny Młodej.

Wedle tradycji, najważniejszą rolę podczas uroczystości zaślubin pełnił starosta weselny (?chłop weselny?, swat, raj, żerca, marszałek, mówista, starszy lub starszy drużba). Jego zewnętrznym ?atrybutem? była haftowana chusta (albo wstęga) przewieszona przez ramię, rzemień z byczej skóry, przewiązany chustą i wstążkami, bądź też laska ozdobiona kwiatami ? w zależności od regionu Polski. Starosta dyrygował ?drużyną weselną? złożoną z druhów, kuzynów i towarzyszy Pana Młodego, a także odpowiadał za pertraktacje przy bramach, zastawiających drogę do domu Panny Młodej. To on odpowiadał za wręczanie wódki właścicielom bramek i wykupywanie swobody przejazdu.

Niekiedy podczas uroczystości zaślubin było dwóch starostów ? po jednym dla każdego z Młodych. W takim wypadku starosta po stronie Panny Młodej wyprowadzał ją przed dom kiedy przyjeżdżał po nią Pan Młody ze świtą, i prowadził z nim targi odnośnie wydania dziewczyny. Na Kujawach i na Śląsku w domu Panny Młodej udzielanemu Młodym błogosławieństwu towarzyszyły przeważnie rozbudowane mowy weselne wygłaszane przez starostów, a w niektórych regionach Polski te rozbudowane oracje zastępował rytuał błogosławieństwa.

Niezwykle ważną funkcją starosty było wygłaszanie stosownych przemówień podczas samego wesela, a także dbanie o prawidłowy przebieg całej uroczystości: o to, aby nikomu niczego nie brakowało, a także aby poszczególne ?punkty programu? odbywały się bez zakłóceń. To starosta prowadził gości do stołu i przydzielał im miejsca, wydawał dyspozycje przygrywającemu zespołowi, rozweselał weselników przyśpiewkami, a także zapowiadał tańce i dbał o to, aby goście w nich uczestniczyli.

W obecnych czasach orszak weselny ogranicza się przeważnie do Młodej Pary i świadków. W niektórych regionach Polski nadal zdarza się, że Młodzi wybierają starostę i starościnę wesela. Ich funkcje ograniczają się głównie do roli reprezentacyjnej, a w ostateczności przejmują oni część obowiązków świadków i poza wykupywaniem przejazdu przy bramach, mają dbać o to, aby podczas wesela nikomu nic nie brakowało i aby wszyscy dobrze się bawili.